तंत्रज्ञानाच्या जगात आपण नेहमी नवीन गोष्टींबद्दल बोलतो. Artificial Intelligence, Cloud Computing, Blockchain — ही नावं सतत चर्चेत असतात. मात्र या चमकदार शब्दांच्या मागे एक शांत, स्थिर आणि जुनी प्रणाली अजूनही काम करत आहे. त्या प्रणालीचं नाव आहे — COBOL.
१९५९ साली विकसित झालेली ही COBOL programming language आजही पूर्णपणे अदृश्य झालेली नाही. उलट, अनेक महत्त्वाच्या आर्थिक व्यवहारांचा पाया अजूनही तिच्यावर उभा आहे. आजच्या आधुनिक काळात ६० वर्षांहून अधिक जुनी भाषा इतकी टिकून आहे. हे समजून घेणं खरोखरच रंजक आहे.
COBOL ची सुरुवात : व्यवसायासाठी बनवलेली भाषा
COBOL म्हणजे Common Business-Oriented Language. अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाच्या पुढाकाराने ती विकसित करण्यात आली. त्या काळात संगणक मुख्यतः सरकारी आणि मोठ्या व्यावसायिक संस्थांमध्ये वापरले जात होते. त्या वेळी गरज होती अशा भाषेची जी मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक डेटा अचूकपणे हाताळू शकेल. पगार वितरण, लेखांकन, सरकारी नोंदी आणि विमा व्यवहार यासाठी स्थिर प्रणाली आवश्यक होती. त्यामुळे COBOL ची निर्मिती झाली. याशिवाय, तिची रचना इंग्रजीसारखी असल्यामुळे ती वाचायला तुलनेने सोपी होती. म्हणूनच ती व्यवसायिक व्यवहारांसाठी आदर्श ठरली.
COBOL कसा काम करतो? स्थिरतेमागचं तांत्रिक कारण
COBOL मुख्यतः मोठ्या प्रमाणावर डेटा प्रक्रिया करण्यासाठी वापरला जातो. ही भाषा प्रामुख्याने mainframe systems वर चालते. हे सिस्टम दीर्घकालीन स्थिरतेसाठी ओळखले जातात. यातील एक महत्त्वाचं वैशिष्ट्य म्हणजे decimal arithmetic. अनेक आधुनिक भाषा floating-point गणित वापरतात. त्यामुळे कधीकधी सूक्ष्म rounding errors होऊ शकतात. मात्र COBOL fixed-point decimal पद्धत वापरतो. त्यामुळे 100.50 + 50.25 हा व्यवहार शेवटच्या पैशापर्यंत अचूक नोंदवला जातो. बँकिंग क्षेत्रात ही अचूकता अत्यंत महत्त्वाची असते. म्हणूनच अनेक बँका अजूनही COBOL प्रणाली कायम ठेवतात.
भारतामधील COBOL : बँकिंगचा अदृश्य कणा
भारतामध्ये अनेक सार्वजनिक आणि खासगी बँकांच्या core banking systems मध्ये COBOL आधारित घटक आहेत. आपण UPI, Aभारतामध्ये अनेक बँकांच्या core banking systems मध्ये COBOL आधारित घटक आहेत. आपण UPI, ATM किंवा net banking वापरतो तेव्हा समोर आधुनिक interface दिसतो. परंतु backend मध्ये legacy mainframe प्रणाली कार्यरत असतात.
उदाहरणार्थ, ATM व्यवहार घ्या.
- खाते तपासणी: खाते सक्रिय आहे की नाही, हे त्वरित पडताळले जाते.
- शिल्लक पडताळणी: खात्यात पुरेसे पैसे आहेत का, याची अचूक गणना केली जाते.
- व्यवहार नोंद: पैसे deduct करून व्यवहाराची नोंद केली जाते.
- सुरक्षा तपासणी: संपूर्ण प्रक्रिया सुरक्षित आहे याची खात्री केली जाते.
ही प्रक्रिया काही सेकंदांत पूर्ण होते. त्यामुळे वापरकर्त्याला कोणतीही अडचण जाणवत नाही. यामागे स्थिर प्रणाली कार्यरत असते.
COBOL आणि IBM : स्थलांतराचा गुंतागुंतीचा प्रश्न
अनेक भारतीय बँका IBM mainframe systems वापरतात. या प्रणालींमध्ये लाखो ओळींचा COBOL कोड असतो. ही संपूर्ण प्रणाली नवीन भाषेत पुन्हा लिहिणं सोपं नसतं. त्यासाठी प्रचंड खर्च लागतो. त्याचबरोबर डेटा migration, सुरक्षा तपासणी आणि regulatory compliance यासाठी मोठा कालावधी लागतो. म्हणूनच अनेक संस्था पूर्ण migration करण्याऐवजी modernization निवडतात. म्हणजेच, जुनी प्रणाली कायम ठेवून तिच्या भोवती नवीन तंत्रज्ञान जोडले जाते.
Legacy Systems आणि AI चे भविष्य
आज Artificial Intelligence वेगाने पुढे जात आहे. तथापि, AI प्रणालींना विश्वसनीय डेटा आवश्यक असतो. हा डेटा अनेकदा legacy systems मध्ये साठवलेला असतो. भारतात डिजिटल बँकिंगमध्ये AI आधारित fraud detection वापरले जाते. मात्र transaction processing अजूनही स्थिर mainframe प्रणालींवर आधारित असते. त्यामुळे AI आणि COBOL हे स्पर्धक नसून सहकारी ठरतात.
COBOL शिकणं आज योग्य आहे का?
आजच्या तरुण पिढीला AI किंवा Cloud technologies अधिक आकर्षक वाटतात. त्यामुळे COBOL कडे कमी लक्ष दिलं जातं. तथापि, banking mainframe किंवा legacy modernization क्षेत्रात अजूनही या कौशल्याची मागणी आहे. ही niche skill आहे. कमी लोकांना येते. म्हणून काही क्षेत्रात तिची किंमत टिकून आहे.
तंत्रज्ञानाच्या जगात नवीन गोष्टींना प्रसिद्धी मिळते. परंतु स्थिरता आणि विश्वास निर्माण करणाऱ्या प्रणाली शांतपणे काम करत राहतात. COBOL programming language आपल्याला एक साधा धडा देते. नवीन असणं महत्त्वाचं असतं. पण टिकून राहणं त्याहून महत्त्वाचं असतं. तुमच्या मते AI च्या या वेगात COBOL अजून किती वर्षे टिकेल? जुनी प्रणाली पूर्णपणे बदलेल की नव्या तंत्रज्ञानासोबतच पुढे जाईल? या विषयावर तुमचे विचार जाणून घ्यायला मला नक्की आवडेल.